Sporti shpesh paraqitet si një hapësirë paqeje, bashkimi dhe mirëkuptimi mes popujve. Turnetë ndërkombëtarë, veçanërisht Kampionati Botëror i futbollit, promovohen si festa globale që kapërcejnë dallimet politike dhe kulturore.

Megjithatë, historia e shekullit XX dhe e fillimit të shekullit XXI tregon se futbolli ka qenë shumë më tepër sesa një lojë. Ai është shndërruar shpesh në një instrument propagande, një mjet për forcimin e pushtetit politik dhe një pasqyrë të rivaliteteve kombëtare e ideologjike.

Kjo marrëdhënie e ndërlikuar mes futbollit dhe politikës trajtohet në dy libra të rëndësishëm. Gazetari italian Luca Pisapia, në librin “Futbolli është pushtet: Një histori kritike e kampionateve botërore nga Musolini te Trumpi”, argumenton se futbolli ka shërbyer si një mjet për të afirmuar forcën politike dhe për të ndërtuar mite kolektive rreth kombit, udhëheqësit dhe fitores.

Sipas tij, futbolli është sporti që më lehtë se çdo tjetër mund të përdoret për të nxitur nacionalizmin dhe për të mobilizuar emocionet masive. Një nga shembujt më domethënës të këtij fenomeni është Kampionati Botëror i vitit 1934, i organizuar në Italinë fashiste.

Në atë periudhë, futbolli ende nuk kishte arritur popullaritetin global që gëzon sot, por Benito Musolini e kuptoi potencialin e tij politik. Regjimi fashist investoi në organizimin e turneut dhe e përdori atë si një vitrinë të fuqisë së shtetit italian.

Fitorja e kombëtares italiane u paraqit si një triumf i fashizmit dhe i vetë Duçes. Trofeu që iu dorëzua fituesve u shndërrua në një simbol të suksesit të regjimit dhe të aftësisë së tij për të bashkuar kombin rreth idealeve fashiste.

Katër vjet më vonë, në Kampionatin Botëror të zhvilluar në Francë, Italia fitoi sërish. Në atë kohë, skuadra kombëtare ishte bërë një simbol i qartë i regjimit fashist. Kur futbollistët italianë mbërritën në Marsejë, ata u pritën me protesta nga emigrantët antifashistë italianë që jetonin në Francë.

Megjithatë, suksesi sportiv u shfrytëzua nga propaganda si dëshmi e forcës së Italisë dhe si paralajmërim i madhështisë që regjimi pretendonte se do të arrinte në arenën ndërkombëtare. Vetëm pak muaj pas këtij triumfi u miratuan ligjet racore fashiste, duke treguar se sporti dhe politika ishin të lidhura ngushtë në strategjinë e pushtetit.

Një këndvështrim tjetër mbi raportin mes futbollit dhe politikës ofrojnë historianët Tony Shaw dhe Alan McDougall në librin Cold War Football: A History in Ten Matches (“Futbolli i Luftës së Ftohtë: Një histori në dhjetë ndeshje”).

Autorët analizojnë mënyrën se si futbolli u bë pjesë e rivalitetit mes bllokut perëndimor dhe atij komunist gjatë Luftës së Ftohtë. Ata e fillojnë studimin me ndeshjen Arsenal-Dinamo Moskë të vitit 1945, të zhvilluar vetëm pak muaj pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.

Edhe pse Britania e Madhe dhe Bashkimi Sovjetik kishin luftuar si aleatë kundër fuqive të Boshtit, tensionet politike po shfaqeshin tashmë. Ndeshja u zhvillua në një atmosferë të ngarkuar, me polemika, ndërhyrje të ashpra dhe rivalitet të fortë.

Shkrimtari britanik George Orwell, duke reflektuar mbi këtë takim, vuri në dukje se futbolli mund të zgjojë instinktet më agresive dhe ndjenjat më të forta nacionaliste. Për këtë arsye, ai e përshkroi futbollin si “luftë pa të shtëna”.

Një tjetër episod simbolik ishte finalja e Kupës së Botës e vitit 1954 mes Gjermanisë Perëndimore dhe Hungarisë. Për shumë vëzhgues, kjo ndeshje përfaqësonte një përballje mes dy sistemeve politike të kohës: kapitalizmit perëndimor dhe komunizmit lindor.

Fitorja e papritur e Gjermanisë Perëndimore u interpretua si një sukses i botës perëndimore, ndërsa në Hungari humbja shkaktoi zhgënjim të madh dhe reagime të ashpra nga udhëheqja komuniste.

Shembuj të tillë tregojnë se futbolli nuk ka qenë thjesht një aktivitet sportiv. Ai ka shërbyer si mjet për ndërtimin e identiteteve kombëtare, për legjitimimin e regjimeve politike dhe për shprehjen simbolike të konflikteve ndërkombëtare.

Edhe pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, futbolli vazhdoi të përdorej nga qeveri, organizata dhe aktorë të ndryshëm për të ushtruar ndikim politik dhe kulturor. Historia e tij dëshmon se stadiumet kanë qenë shpesh arena ku janë zhvilluar beteja simbolike po aq domethënëse sa ato që janë zhvilluar në fushat e vërteta të konfliktit.

Për këtë arsye, thënia e George Orwellit se futbolli është “si lufta, vetëm se pa të shtënat” mbetet edhe sot një nga përshkrimet më të sakta të lidhjes së ngushtë mes sportit, pushtetit dhe politikës. \tesheshi.com\